Leerroute: Operatie Kraai

Hoofdvraag

Welke factoren droegen bij aan het ontstaan van een oorlogssituatie waarin extreem oorlogsgeweld steeds vaker gebruikt werd?

1942
1945
1946
1947
1948
1949
Japanse leger verslaat KNIL en bezet Indonesië.
15 augustus: Japan capituleert. 17 augustus: Soekarno roept de onafhankelijkheid uit. Het gevolg is een periode van onrust. De Britten beginnen met het bevrijden van Nederlands-Indië.
Eerste Nederlandse dienstplichtigen naar Indonesië. In november wordt het Akkoord van Linggadjati getekend.
27 juli tot en met 4 augustus begint de Eerste politionele actie.
19-31 december begin van de Tweede politionele actie.
27 december wordt de soevereiniteit overgedragen aan de Republiek Indonesië. Een migratiegolf vanaf Indonesië begint. Blanke Nederlanders vertrekken naar Nederland.
Leerdoelen
  • Kan uitleggen waarom oorlogsmisdadigers gestraft worden aan de hand van het Oorlogsrecht.
  • Kent het verloop van de Bersiap periode.
  • Kan uitleggen waarom Nederland, door die Bersiap periode, de orde in Nederlands-Indië wilde herstellen.
  • Kan de propaganda ‘boodschap’ uitleggen die de Nederlandse soldaten meekregen richting Nederlands-Indië.
  • Kan de propaganda boodschap verklaren vanuit de Nederlandse overheid en legerleiding.
  • Kan uitleggen waarom Nederlandse soldaten grepen naar extreem oorlogsgeweld.
  • Kan uitleggen wat een guerrillaoorlog is.
  • Kan uitleggen waarom een guerrillaoorlog extreemoorlogsgeweld in de hand speelt.
  • Kan uitleggen dat de Nederlandse dienstplichtigen en oorlogsvrijwilligers in Nederlands-Indië te maken kregen met een koloniale traditie van geweld.
  • Kan uitleggen waarom de Nederlandse legerleiding het extreem oorlogsgeweld probeerde te verhullen.
  • Kan uitleggen waarom de Nederlandse overheid het extreem oorlogsgeweld probeerde te verhullen.
  • Kan uitleggen waarom de Nederlandse overheid en de legerleiding negatieve berichten over de oorlog probeerde te verhullen
  • Kan een historische gebeurtenis, persoon of bron plaatsen binnen de historische context.
  • Kan een argument logisch structureren binnen een antwoord.
  • Kan meerdere perspectieven verwerken in een antwoord.
  • Kan ‘gevoelige historische onderwerpen’ vanuit verschillende perspectieven beschrijven.
  • Kan stelling innemen binnen een historiografisch debat en zijn positie beargumenteren.

Bekijk het filmpje hiernaast. In deze leerroute ga je aan de hand van leerteksten en bronnen antwoord geven op de hoofdvraag van deze leerroute. Deze hoofdvraag is gebaseerd op de onderwerpen die Joop Hueting (uit het filmpje) aansnijdt. In deze leerroute ga je zelfstandig onderzoek doen naar de verschillende factoren die hebben bijgedragen aan het ontstaan van een oorlogssituatie waarin extreem oorlogsgeweld gebruikt werd. Om je op weg te helpen staan verschillende bronnen en leerteksten bij elkaar gegroepeerd. Het is aan jou om uit te werken hoe zo’n factor bijgedragen heeft aan een oorlogssituatie waarin extreem oorlogsgeweld werd gebruikt.

Interview met oud-soldaat Joop Hueting. Bron: Achter het Nieuws, VARA, 1969.

Opdracht 1: onderzoek doen als een historicus

Er wordt beweerd dat de Nederlandse krijgsmacht zich in de oorlog tegen de Indonesische onafhankelijkheidsbeweging in de periode 1945-1949 op grote schaal schuldig maakte aan moord, marteling, brandstichting en andere buitensporige gewelddaden. In 1969 werd al onderzoek gedaan naar die wandaden, naar aanleiding van Joop Huetings interview in het VARA-programma Achter het Nieuws (het bovenstaande filmpje). Historicus Rémy Limpach, auteur van het onlangs verschenen boek De brandende kampongs van Generaal Spoor, komt na bestudering van een grote hoeveelheid ambtelijke en niet-ambtelijke bronnen en literatuur tot diezelfde conclusie. Om die reden kunnen we volgens hem spreken van structureel extreem geweld.

Goed historisch onderzoek doen, is niet zomaar geloven wat een bron of auteur beweert. Je vergelijkt het onderzoek met bronnen en andere onderzoeken voordat je het gelooft. In deze leerroute ga je kijken of jij het eens bent met Rémy Limpachs conclusie. Dit ga je doen aan de hand van primaire en secundaire bronnen. Je onderzoekt de verschillende factoren die bijdroegen aan een oorlogssituatie waarin extreem oorlogsgeweld gebruikt werd. Om je hierbij te helpen zijn een aantal deelvragen opgesteld. Elke deelvraag richt zich op één factor, om uiteindelijk al jouw bevindingen te bundelen en die vergelijken met de conclusie van Rémy Limpach.

Klik op de afbeelding om bij het artikel van Rémy Limpach in het tijdschrift de Militaire Spectator te komen. In zijn stuk legt Limpach uit hoe een situatie kon ontstaan waarin Nederlandse soldaten extreem oorlogsgeweld gebruikten.

Beantwoord de onderstaande vraag met behulp van het artikel hiernaast (klik op de afbeelding).

Welke factoren hebben volgens Rémy Limpach bijgedragen aan het ontstaan van een oorlogssituatie waarin extreem oorlogsgeweld gebruikt werd? Benoem en leg deze factoren kort uit (max 5 zinnen per factor).

Het beeld van de vijand

Opdracht 2. Het vijandbeeld

Lees en bekijk de bovenstaande bronnen 1 t/m 15. Gebruik deze bronnen bij het beantwoorden van de onderstaande deelvraag. Wees zo compleet mogelijk. Verwijs in je antwoord naar minimaal 4 bronnen die een aanvulling geven op het vijandbeeld dat Nederlandse soldaten meekregen naar Indië. Klik hier voor extra hulp bij het beantwoorden van een vraag.

Deelvraag

Met welk vijandbeeld en door wie werden Nederlandse oorlogsvrijwilligers en dienstplichtigen naar Nederlands-Indië gestuurd?

Nederlandse soldaat in Indonesië zijn

Opdracht 3. De aankomst in Indonesië

Lees en bekijk de bovenstaande bronnen 16 t/m 21. Gebruik deze bronnen bij het beantwoorden van de onderstaande deelvragen. Wees zo compleet mogelijk. Verwijs in je antwoord naar minimaal 4 bronnen die een aanvulling geven op jouw antwoord op de deelvragen. Klik hier voor extra hulp bij het beantwoorden van een vraag.

Deelvragen

Hoe zag de eerste kennismaking van de Nederlandse soldaten in 1947 met Indonesië eruit?

Hoe verschilde het beeld dat de soldaten vanuit Nederland hadden meegekregen, met de werkelijkheid die ze aantroffen?

Opdracht 4. Het voortzetten van een traditie?

Lees en bekijk de bovenstaande bronnen 22 en 23 en gebruik je antwoorden bij opdracht 2 op de vorige pagina. Gebruik deze bronnen bij het beantwoorden van de onderstaande deelvraag. Leg je antwoord uit en wees zo compleet mogelijk. Verwijs in je antwoord naar de bronnen op deze pagina, maar ook op de vorige pagina. Klik hier voor extra hulp bij het beantwoorden van een vraag.

Deelvraag

Kan het extreem geweld door Nederlandse soldaten verklaard worden, doordat de Atjeh-methode werd doorgegeven aan de oorlogsvrijwilligers en dienstplichtigen?

Vechten in Indonesië

Opdracht 5. Te wapen!

Lees en bekijk de bovenstaande bronnen 24 t/m 27. Gebruik deze bronnen bij het beantwoorden van de onderstaande deelvragen. Leg je antwoord uit en wees zo compleet mogelijk. Verwijs in je antwoorden naar de bronnen. Klik hier voor extra hulp bij het beantwoorden van een vraag.

Deelvragen

Op welke manier werd er door het Nederlandse leger gevochten tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog?

Op welke manier werd er door het Indonesische leger gevochten tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog?

Oorlog of een guerrilla?

Opdracht 6. Vechten tegen een guerrilla

Lees en bekijk de bovenstaande bronnen 28 t/m 38. Gebruik deze bronnen bij het beantwoorden van de onderstaande deelvraag. Leg je antwoord uit en wees zo compleet mogelijk. Verwijs in je antwoord naar de bronnen. Klik hier voor extra hulp bij het beantwoorden van een vraag.

Deelvraag

Waarom was het voor de Nederlandse soldaten moeilijk, gevaarlijk en angstaanjagend om te vechten tegen de Indonesische vijand?

Onderbezetting en de gevolgen

Opdracht 7. Onderbezetting

Lees en bekijk de bovenstaande bronnen 39 t/m 47. Gebruik deze bronnen bij het beantwoorden van de onderstaande deelvragen. Leg je antwoord uit en wees zo compleet mogelijk. Verwijs in je antwoord naar de bronnen. Klik hier voor extra hulp bij het beantwoorden van een vraag.

Deelvragen

Wat waren de oorzaken en de gevolgen van de onderbezetting in het Nederlandse leger?

Hoe probeerde de Nederlandse legerleiding deze onderbezetting op te vangen?

Welke risico’s zijn verbonden aan het niet bestraffen van extreem oorlogsgeweld?

Verhulling van geweld

Opdracht 8. Verhulling

Lees en bekijk de bovenstaande bronnen 48 t/m 55. Gebruik deze bronnen bij het beantwoorden van de onderstaande deelvragen en je antwoorden bij opdracht 2 op de vorige pagina. Leg je antwoord uit en wees zo compleet mogelijk. Verwijs in je antwoord naar de bronnen. Klik hier voor extra hulp bij het beantwoorden van een vraag.

Deelvragen

Waarom probeerde de Nederlandse legerleiding gevallen van extreem oorlogsgeweld te verhullen?

Waarom probeerde de Nederlandse overheid gevallen van extreem oorlogsgeweld te verhullen?

Waarom probeerden Nederlandse soldaten gevallen van extreem oorlogsgeweld te verhullen?

Waarom was externe controle belangrijk tijdens de Indonesische Onafhankelijkheidsoorlog, maar bleek deze niet effectief?

Opdracht 9. Extreem oorlogsgeweld

Historicus Rémy Limpach stelt in zijn artikel dat extreem oorlogsgeweld werd gepleegd door soldaten en officieren, maar dat dit buitenproportioneel geweld mogelijk was omdat de overheid niet ingreep en de legerleiding dit ook niet deed. Leg uit dat hierdoor zowel de soldaten, de overheid en de legerleiding het mogelijk maakte dat er steeds meer extreem oorlogsgeweld werd gebruikt tijdens de onafhankelijkheidsoorlog. Gebruik de informatie uit de voorafgaande opdrachten.

Opdracht 10. Afsluiting van het individuele onderzoek

Je hebt aan de hand van primaire en secundaire bronnenonderzoek gedaan naar de verschillende factoren die hebben bijgedragen aan het ontstaan van extreem oorlogsgeweld.

  1. Vergelijk de antwoorden die jij gegeven hebt bij opdracht 2 t/m 7 met jouw antwoord op vraag 1. Trek jij dezelfde conclusie als Rémy Limpach? Leg je antwoord uit.
  2. Beantwoord de hoofdvraag kort en bondig:

Hoofdvraag

Welke factoren droegen bij aan het ontstaan van een oorlogssituatie waarin extreem oorlogsgeweld gebruikt werd?

Afsluitende groepsopdracht
null

Afsluitende groepsopdracht

Samen met je groepsgenoten ga je nadenken over de hoofdvraag in deze afsluitende opdracht. bij de beantwoording van de vraag moet je rekening houden met alles wat je op deze pagina en de vorige pagina hebt geleerd.