Wanneer is een bron betrouwbaar?

De bruikbaarheid van een bron is deels afhankelijk van de betrouwbaarheid. Hoe beoordeel je of een bron betrouwbaar is? Daar heb je altijd kennis voor nodig van een periode of onderwerp. Maar door de onderstaande stappen te volgen, krijg je een goed beeld van de betrouwbaarheid van een bron. Begin eerst met het bekijken/lezen van de bron. Deze stap kan je terugvinden bij bronnen interpreteren.

 

Stap 1: wie is de maker?

Je moet jezelf afvragen wie de bron gemaakt heeft. De maker heeft waarschijnlijk de bron gemaakt met een reden. Als voorbeeld nemen we een schrijver die een krantenbericht moet maken voor een politicus. Deze politicus heeft waarschijnlijk de schrijver betaald om een verhaal over hem te schrijven, die de politicus op voorhand heeft goedgekeurd. Het verhaal zal dus niet objectief zijn, aangezien de schrijver moet leven van het geld dat hij ontvangt van zijn opdrachtgever. In het verlengde hiervan moet je rekening houden met de gekleurdheid van een bron. Komt een duidelijk politieke of religieuze voorkeur naar voren, omdat de maker bijvoorbeeld communist is of katholiek? Heeft dit de informatie uit de bron beïnvloed? Dan is de kans groot dat de bron minder betrouwbaar is. Ook kan jij jezelf afvragen of de maker van de bron wel goed geïnformeerd is. Als voorbeeld nemen we het Duitse Von Schlieffen aanvalsplan uit de Eerste Wereldoorlog. Je mag ervan uitgaan dat een bakker minder goed op de hoogte is van dit plan, dan bijvoorbeeld een Duitse generaal. Als je het aanvalsplan wilt onderzoeken, is een bron gemaakt door de generaal betrouwbaarder dan een bron geschreven door de bakker; aangezien de generaal beter geïnformeerd was.

Deze foto van de communistische leider Lenin werden gepubliceerd om de aanhang van het communisme te vergroten in het eigen land, maar ook in het buitenland. De foto is dus met een duidelijk doel genomen.
Deze foto van dezelfde communistische bijeenkomst is tijdens het regime van Stalin bewerkt. Met welk doel heeft Stalin de foto laten bewerken? Wat doet die bewerking met de betrouwbaarheid van de bron?
Stap 2: wanneer is de bron gemaakt?

De betrouwbaarheid hangt af van wanneer de bron is gemaakt. Bespreekt een bron de omstandigheden aan het front van de Frans-Duitse oorlog (1870-1871), dan wil je dit van een soldaat horen die met zijn laarzen in de blubber stond terwijl hij dit schreef. Je wil dit niet horen tien jaar na de gebeurtenis. De soldaat kan zich de gebeurtenis niet meer goed herinneren of een vertekend beeld herinneren van die omstandigheden. Hoe dichter bij de gebeurtenis, hoe betrouwbaarder de bron.

 

Stap 3: Waarom en voor wie de bron gemaakt?

Deze stap ligt in het verlengde van de eerste stap. Niet alleen iemands beroep bepaalt de reden waarom een bron wordt gemaakt. Ook moet jij jezelf afvragen: met welk doel en voor wie is de bron bedoeld. Dit geld ook voor bronnen die niet vervaardigd zijn voor een opdrachtgever. Moet een bron informeren of overtuigen? De maker zal een hele andere tekst schrijven als hij wil informeren, dan wanneer hij de lezer wil overtuigen van zijn standpunt. Vaak wordt bij die laatste variant negatieve informatie weggelaten.

 

Stap 4: onder welke omstandigheden is de bron gemaakt?

Deze laatste stap wordt vaak overgeslagen, maar is niet minder belangrijk. Sommige makers leefden onder een regering of in een tijd waarin je niet alles kon en mocht opschrijven. Informatie werd dan ook bewust weggelaten. Door de selectieve informatie is de bron een stuk minder betrouwbaar.