Hoe interpreteer ik een bron?

Het interpreteren van bronnen kan lastig zijn, maar het is niet onmogelijk. Om het makkelijker te maken zijn er tien vragen die je kan stellen om de historische context van de bron te achterhalen, oftewel: ‘hoe past deze bron binnen de periode waar hij uit komt’? De eerste vijf vragen achterhalen door wie, wat en waarom de bron is gemaakt. De laatste vijf vragen zijn bedoeld om de bron te plaatsen in de tijd en te bepalen op welke historische gebeurtenissen of ontwikkelingen de bron van toepassing is. Maar de eerste stap is altijd de bron te bekijken/lezen en daarmee ook het onderschrift.

  1. Is de bron primair of secundair?
  2. Waar is de bron gemaakt?
  3. Wanneer is de bron gemaakt?
  4. Wie heeft de bron gemaakt?
  5. Waarom heeft de maker de bron gemaakt?
  6. Welke historische gebeurtenis hoort bij de bron?
  7. Welke historische personen en/of begrippen horen bij de bron?
  8. Welke politieke kenmerken horen bij de bron?
  9. Welke economische kenmerken horen bij de bron?
  10. Welke sociale en culturele kenmerken horen bij de bron?

 

De bovengenoemde tien vragen kunnen zowel gebruikt worden voor geschreven bronnen als ongeschreven bronnen. Je wil beide bron typen kunnen plaatsen binnen de tijd en dus binnen de historische context.

 

Stappenplan: ongeschreven bronnen interpreteren

Bij een ongeschreven bron komt nog een extra vaardigheid kijken bij het interpreteren, namelijk de herkenning van symboliek, historische personen en historische gebeurtenissen in een afbeelding. Het is gemakkelijk om het overzicht te verliezen en verdwaald te raken binnen een afbeelding. Benader een afbeelding stapsgewijs. In het voorbeeld gebruiken we de fictieve toets vraag:

Gebruik bron 1. De bron staat symbool voor één van de oorzaken van de Eerste Wereldoorlog. Leg uit naar welke oorzaak de bron verwijst.

Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 1: Bekijk de ongeschreven bron goed. Lees het onderschrift bij de bron en kijk naar de vraag.

Stap 1 uitgewerkt: Je ziet een spotprent. Onderaan de spotprent staat: Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië. Met de bron moet antwoord gegeven worden op de vraag: De bron staat symbool voor één van de oorzaken van de Eerste Wereldoorlog. Leg uit naar welke oorzaak de bron verwijst.

Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 2: Verdeel de bron in vieren door twee lijnen te trekken door de bron: een horizontale en een verticale lijn. Je creëert hierdoor vier vlakken. Beschrijf per vlak globaal wat je ziet, zonder dat je er betekenissen aan gaat verbinden.

Stap 2 uitgewerkt: met een potlood of pen maak je een horizontale en verticale streep door bron 1 (het kruis door de bron in de linker afbeelding). In vlak één zie je een tweekoppige adelaar afgebeeld. In vlak twee zie je een beer op de loer liggen. In vlak drie zie je de onderkant van de adelaar afgebeeld. In vlak In vlak vier zie je een koppige haan trots kijken.

Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 3: Noteer bij elk vlak wat je ziet met alle details. Dit kan je doen door het boven of onder het desbetreffende vlak te schrijven. Omdat je opgeschreven hebt wat je ziet, ben je er van bewust welke historische feiten of gebeurtenissen zijn terug te vinden in de bron. Je kan nu gemakkelijker de tien bronvragen stellen en antwoord geven op de vraag door je notities te gebruiken. Dit noem je ook wel de bron interpreteren.

Stap 3 uitgewerkt: in vlak 1 zie je de bovenkant van de tweekoppige adelaar. De adelaar draagt een kroon met daarop de Engelse naam voor Oostenrijk. De twee koppige adelaar was het symbool voor Oostenrijk-Hongarije. In vlak 2 zie je een grote beer met een pet op. De beer groot en sterk staat symbool voor Rusland. De beer kijkt wakend naar de haan. In vlak 3 zie je de klauwen van de adelaar. Deze zien er gevaarlijk uit en ze wijzen dreigend naar de haan. In vlak 4 staat een haan trots te kijken naar de adelaar. De haan is niet bang. Op de haan staat de Engelse naam voor Servië geschreven. De dieren symboliseren dus landen. 

Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 4: Je hebt de bron beschreven en nu ga je hem interpreteren. Je gaat een conclusie trekken op basis van jouw bron interpretatie. Die conclusie is gericht op de beantwoording van de gestelde vraag.

Stap 4 uitgewerkt: De landen zijn als dieren afgebeeld. Het ene beest is gevaarlijker afgebeeld dan de andere. De maker wil dus een boodschap overbrengen. Waarschijnlijk is de bron een propaganda afbeelding, cartoon of spotprent. Alle drie hebben als doel het publiek van een standpunt te overtuigen. Waarschijnlijk wou de maker van de bron het publiek overtuigen van de agressie die Oostenrijk-Hongarije uitstraalde.

Stap 1: de bron bekijken en lezen
Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 1: Bekijk de ongeschreven bron goed. Lees het onderschrift bij de bron en kijk naar de vraag.

Stap 1 uitgewerkt: Je ziet een spotprent. Onderaan de spotprent staat: Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië. Met de bron moet antwoord gegeven worden op de vraag: De bron staat symbool voor één van de oorzaken van de Eerste Wereldoorlog. Leg uit naar welke oorzaak de bron verwijst.

Stap 2: bron elementen
Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 2: Verdeel de bron in vieren door twee lijnen te trekken door de bron: een horizontale en een verticale lijn. Je creëert hierdoor vier vlakken. Beschrijf per vlak globaal wat je ziet, zonder dat je er betekenissen aan gaat verbinden.

Stap 2 uitgewerkt: met een potlood of pen maak je een horizontale en verticale streep door bron 1 (het kruis door de bron in de linker afbeelding). In vlak één zie je een tweekoppige adelaar afgebeeld. In vlak twee zie je een beer op de loer liggen. In vlak drie zie je de onderkant van de adelaar afgebeeld. In vlak In vlak vier zie je een koppige haan trots kijken.

Stap 3: bron elementen beschrijven
Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 3: Noteer bij elk vlak wat je ziet met alle details. Dit kan je doen door het boven of onder het desbetreffende vlak te schrijven. Omdat je opgeschreven hebt wat je ziet, ben je er van bewust welke historische feiten of gebeurtenissen zijn terug te vinden in de bron. Je kan nu gemakkelijker de tien bronvragen stellen en antwoord geven op de vraag door je notities te gebruiken. Dit noem je ook wel de bron interpreteren.

Stap 3 uitgewerkt: in vlak 1 zie je de bovenkant van de tweekoppige adelaar. De adelaar draagt een kroon met daarop de Engelse naam voor Oostenrijk. De twee koppige adelaar was het symbool voor Oostenrijk-Hongarije. In vlak 2 zie je een grote beer met een pet op. De beer groot en sterk staat symbool voor Rusland. De beer kijkt wakend naar de haan. In vlak 3 zie je de klauwen van de adelaar. Deze zien er gevaarlijk uit en ze wijzen dreigend naar de haan. In vlak 4 staat een haan trots te kijken naar de adelaar. De haan is niet bang. Op de haan staat de Engelse naam voor Servië geschreven. De dieren symboliseren dus landen. 

Stap 4: de bron interpreteren
Bron 1. Oostenrijk-Hongarije beweegt zich richting Servië.

Stap 4: Je hebt de bron beschreven en nu ga je hem interpreteren. Je gaat een conclusie trekken op basis van jouw bron interpretatie. Die conclusie is gericht op de beantwoording van de gestelde vraag.

Stap 4 uitgewerkt: De landen zijn als dieren afgebeeld. Het ene beest is gevaarlijker afgebeeld dan de andere. De maker wil dus een boodschap overbrengen. Waarschijnlijk is de bron een propaganda afbeelding, cartoon of spotprent. Alle drie hebben als doel het publiek van een standpunt te overtuigen. Waarschijnlijk wou de maker van de bron het publiek overtuigen van de agressie die Oostenrijk-Hongarije uitstraalde.

Conclusie: de vraag beantwoorden

de spotprent staat symbool voor het begin van de Eerste Wereldoorlog. Rusland beschermde de Balkan (Servië), waardoor Servië het machtige Oostenrijk-Hongarije durfde te trotseren. Dit valt op te maken uit de trotse manier waarop de haan kijkt naar de aanvallende adelaar. Bondgenootschappen tussen landen zorgden er voor dat kleinere landen zoals Servië oorlog durfden te trotseren met grotere landen zoals Oostenrijk-Hongarije. De spotprent refereert dus naar de gesloten bondgenootschappen tussen landen voorafgaande aan de Eerste Wereldoorlog, als oorzaak voor het ontstaan van deze oorlog.

Literatuur

Boone, Marc. Een inleiding tot de historische kritiek. Gent: Academia Press, 2011.

Huijgen, Tim en Holthuis, Paul. ‘Why am I accused of being a heretic: A pedagogical framework for stimulating historical contextualisation’. The Historical Association: Teaching History 158 (maart 2015), 50-55.

Straaten, Dick van (red.), Historisch denken: basisboek voor de vakdocent. Assen: Uitgeverij koninklijke van gorcum, 2015.

Wilschut, Arie, Geschiedenisdidactiek: handboek voor de vakdocent. Bussum: Uitgeverij Cotinho, 2016.

null

Extra oefenen (met BeeldKraken)?

Wil je een keer extra oefenen met het interpreteren van bronnen? De website Beeldkraken helpt je hier bij! Door de verschillende stappen bij intro te volgen, leer je kritisch kijken naar bronnen uit het verleden en heden.