Het begin van de les

Bij het bestuderen van het verleden laat je nieuwe kennis altijd aansluiten bij datgene wat je al weet. Hetzelfde geldt voor leerlingen, ook zij hebben al in meer of mindere mate voorkennis. De docent moet zich daarop richten, om zo betekenis te geven aan de leerstof die nog gaat komen; om zo een complete instructie te geven. Het begin van de les is daar zeer geschikt voor: de instap.

 

De instap

Om een goede instap te maken, moet de docent zich af vragen wat de leer- en lesdoelen zijn die hij of zij wil behandelen in het lesuur. Wat is belangrijk voor de leerlingen om te weten? En waar kunnen de leerlingen de antwoorden vinden op de vragen die gedurende de les gesteld gaan worden. Als de docent zich dit afvraagt, wordt hij zich didactisch bewust van de keuzes die hij moet maken. De instap heeft meerdere functies

  1. Motiveren
  2. Oriënteren
  3. Ordenen

 

Motiverende instap

Motiverende instappen wekken de interesse bij leerlingen. Het is dan ook de meest gebruikte instap door docenten.  De docent doet met een motiverende instap beroep op de intrinsieke motivatie van leerlingen. Leg tijdens de instap de nadruk op het nut en de relevantie van het onderwerp. Door de relevantie aan te tonen, zien leerlingen het nu in van het nog te behandelen onderwerp en zullen dan ook extrinsiek gemotiveerd worden.

 

Voorbeeld instapKenmerkenUitvoering

Verrassende

 

Iets waardoor leerlingen verrast worden.

 

Bijvoorbeeld een toneelstuk, ooggetuige verhaal of object.

 

Raadselachtig

 

Blijft voor de leerling een raadsel waar de docent heen gaat met het verhaaltje of gesprek.

 

Bijvoorbeeld een verhaaltje met vragen, kruiswoordpuzzel met uitkomst lesonderwerp, geheimzinnige afbeelding of vreemd voorwerp.

 

Anekdotische

 

Spannend verhaaltje over echte gebeurtenis. Nuttig voor inleiding onderwerp of geven van basisinzichten aan de leerlingen. Dat leidt tot vragen die de leerlingen in lesonderwerp zullen beantwoorden

 

Bijvoorbeeld verhaaltje vertellen, of ooggetuige verhaal.

 

Controversiële

 

Uitspraken politieke leiders ‘VOC-Mentaliteit’- kijken of dit wil klopt? Of 4/5 mei op dam. Laat de leerlingen kritisch denken.

 

Bijvoorbeeld ‘goed/fout’ vragen quiz of meningsvragen

 

 

Oriënterende instap

Oriënterende instappen zijn bedoeld om leerlingen op een geheel nieuw onderwerpt te introduceren. Dat kan een nieuw hoofdstuk zijn of een nieuw deelonderwerp. De instap activeert de voorkennis van de leerling en maakt de context duidelijk waarin het nieuwe onderwerp geplaatst zal gaan worden.

Tip: maak gedrag en verwachte kennis van leerlingen duidelijk maken. Leerlingen weten dan wat van ze verwacht wordt. Die dit niet te vaak! Leerlingen weten vaak wel wat er van hen verwacht wordt en hen eraan herinneren elke les weer lokt verstorend gedrag uit.

Met een oriënterende instap wordt de voorkennis geactiveerd en krijgt de docent zicht op het leerproces. Leerlingen stappen immers nooit blanco het klaslokaal binnen. De voorkennis die leerlingen al hebben, gebruiken ze om het onderwerp te categoriseren en te contextualiseren. Als de voorkennis inzichtelijk wordt gemaakt, kan de docent overbodige herhaling voorkomen. Dat kan simpel getoetst worden: schrijf op wat je weet in tweetallen of een digitale quiz.

Een oriënteerde is ook ideaal om de leerdoelen te verduidelijken door middel van hoofd- en deelvragen te presenten. ‘Deze moet je aan het einde van deze lessenreeks kunnen beantwoorden’. Tevens kan duidelijk gemaakt worden hoe deze vraag in de lessen aan bod zullen komen en hoe die gecontroleerd gaan worden.

 

Ordenende instap

Een ordende instap kan gebruikt worden als leerlingen onbekend zijn met het nieuwe onderwerp. Chinese geschiedenis is zo’n voorbeeld. Leerlingen vinden het lastig zo’n geschiedenislijn te plaatsen naast de westerse geschiedenislijn. Door een ordenende instap helpt de docent het nieuwe onderwerp te contextualiseren en aan te laten sluiten bij wat ‘wel bekend is’.  Dat kan gedaan worden door de inhoud alvast te structureren bijvoorbeeld door (1) problematiseren, (2) thematiseren of (3) categoriseren.

AanpakKenmerkenVoorbeeld

Problematiseren

 

Informatie formuleren, door de leerlingen een probleem op te laten oplossen.

 

Bijvoorbeeld mysterie of discussie of beginnen met gevolgen die omgezet moeten worden in oorzaken.

 

Thematiseren

 

Verschillende perspectieven laten zien. Onderwerpen opdelen in deelonderwerpen en dan deelonderwerpen per les behandelen.

 

Een verhaal waarin meerdere perspectieven verwerkt zitten.

Categoriseren

 

Categorieën voor onderverdeling van informatie.

 

Bijvoorbeeld periodisering, invalshoeken, beroepen, economisch, enzovoort kunnen ook verhaal of afbeelding gehaald worden.

 

 

Van instap naar les

Zorg ervoor dat de instap altijd in relatie staat tot de doelen van de lessenserie en de individuele les. Wat wordt in de les aan de orde gesteld? Daarop moet instap worden afgestemd. Probeer een instap niet te ingewikkeld te maken. Zoals het woord al zegt, gaat het om een instap, een korte kennismaking met de lesinhoud die nog gaat komen. Het is dan ook niet erg dat de instap vorm zich enkele lessen herhaalt. Dat biedt aan leerlingen een gevoel van structuur: ‘er is altijd een instap en een afsluiting’.