Het Interbellum: van Sovjet utopie naar American dream

Hoofdvragen

Welke oorzaken zijn te geven voor het ontstaan van de Sovjet-Unie?

Waar en op welke manier was de communistische ideologie terug te vinden in Europa?

Hoe zag de Amerikaanse economie en samenleving er uit in de jaren twintig van de twintigste eeuw?

Hoe kon de crisis uit 1929 ontstaan?

Welke ideologische verschillen waren er tussen oost (Sovjet-Unie) en west (Verenigde Staten) tijdens het interbellum?

1916
Februari 1917
maart 1917
Oktober 1917
3 maart 1918
1919
1920
1922
1924
1928
1929
1933-1936
1939-1945
1953
De gebedsgenezer Grigori Raspoetin werd vermoord.
De eerste communistische revolutie brak uit in Rusland.
Nicolaas II deed afstand van de troon.
De tweede communistische revolutie brak uit in Rusland.
Vrede van Brest-Litovsk
Verdrag van Versailles werd ondertekent.
Begin van de roaring twenties in Amerika. Ook Nederland kende een welvarende periode in de jaren twintig.
Einde van de Russische burgeroorlog
Vladimir Lenin komt te overlijden
Na een machtsstrijd van 4 jaar werd Jozef Stalin de leider van de Sovjet-Unie
De Beurskrach in Amerika. Het begin van de economische wereldcrisis.
New Deal onder president Franklin D. Roosevelt.
Tweede Wereldoorlog
Jozef Stalin komt te overlijden
Kenmerkende aspecten
  • 37. De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
  • 38. Het in praktijk brengen van totalitaire ideologieën communisme en fascisme/nationaalsocialisme.
  • 39. De crisis van het wereldkapitalisme.
  • 45. De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.

Door de industrialisatie van de negentiende eeuw was de kloof tussen rijk en arm als maar groter geworden. Verschillende socialistische denkers, waaronder Karl Marx, probeerden deze oneerlijke verdeling om te keren. Zij spoorden arbeiders aan om in opstand te komen. In 1917 zou de Russische bevolking door de ideeën van Marx worden aangespoord om het heft in eigen handen te nemen. Ze zetten de tsaar af en gebruikten de ideeën van Marx, ook wel het communisme genoemd, om een staat van gelijkheid op te zetten. Het gevolg: de communistische staat de Sovjet-Unie. Een staat waarin vrijheid beperkt was, buren elkaar bij de geheime politie aangaven en hele landen onder de terreur en dictatuur van Moskou moesten leven.

Bron 1. In 1917 braken in heel Rusland opstanden uit. De onvrede in Rusland had het hoogtepunt bereikt. Arbeiders, boeren en soldaten trokken plunderend op naar overheidsgebouwen. Daar aangekomen begonnen ze met het overnemen van deze gebouwen.

Bron 2. Karl Marx wordt wel de vader van het communisme genoemd. Marx geloofde dat het proletariaat (arbeiders) de macht van de fabriekseigenaren zouden overnemen. Geld en macht zouden op den duur weer verdeeld worden onder de bevolking. Het resultaat: een utopie (perfecte samenleving), waarin geweld en jaloezie verleden tijd zouden zijn. Socialistische denkers als Marx en hun ideeën, zijn nog steeds populair.

1. Revolutie in Rusland

Leerdoelen
  • Kent de ontstaansredenen van de Russische revoluties.
  • Kent het verschil in bestuurlijke macht van de Doema voor en na de Februarirevolutie.
  • Kan het ideologische verschil tussen de Roden en de Witten uitleggen en een politiek gevolg van dit verschil benoemen.

Bron 3. Deze foto genomen in 1913 zou een van de laatste foto’s zijn waarop de gehele koninklijke familie, de Romanovs, afgebeeld zou staan. In 1917, vlak na de Oktoberrevolutie, werd de familie begeleid door revolutionairen naar een van de buitenverblijven van de tsaar. In het midden van de nacht drongen enkele revolutionairen het verblijf binnen. Daar begonnen ze wild om zich heen te schieten. Niemand van de koninklijke familie zou het overleven. Pas vele jaren na de dood van de tsaar zouden de lichamen worden teruggevonden in een geïmproviseerd graf.

In 1917 braken in heel Rusland grote en kleine opstanden uit. De Russische bevolking zag tsaar Nicolaas II als de belichaming van alle problemen in Rusland. De bevolking van het land leed honger, er was een tekort aan wapens en munitie in het leger en de bevolking werd onderdrukt door de Romanovs (bron 3), de kerk en de geheime politie. Het volk eiste dat de tsaar aftrad. Nicolaas vreesde voor zijn leven en dat van zijn gezin, aangezien het volk steeds gewelddadiger werd en zelfs het leger niet meer naar hem luisterde. Hij besloot zijn functie als tsaar neer te leggen. Kort daarna werden Nicolaas en zijn gezin vastgezet om niet veel later geëxecuteerd te worden. Deze opstanden worden ook wel de Februarirevolutie genoemd. Het tsaristische regime werd afgezet en vervangen door de Doema, een regering van vertegenwoordigers uit de Russische bevolking. In tegenstelling tot de jaren die de Doema had gediend onder de tsaar, hoefden de ministers niet meer alleen advies te geven. Zij begonnen met het bestuur van het nieuwe Rusland. Minister-president Alexandr Kerenski werd echter gedwongen het Russische leger gemobiliseerd te laten, aangezien Rusland nog steeds tegen Duitsland en zijn bondgenoten vocht. Dit leidde tot grote onvrede. Het was de oorlog die de problemen in Rusland alleen maar hadden versterkt. Kerenski, eerst heel populair, begon zijn populariteit te verliezen door de voortzetting van de oorlog.

Bij een volgende reeks aan opstanden, de Oktoberrevolutie genoemd, werd de voorlopige regering van Kerinski belegerd. Het gevolg was een burgeroorlog. Kerenski’s doema zou uiteindelijk vervangen door een Bolsjewistische regering onder leiding van Vladimir Lenin. Hij besloot gelijk een vrede te sluiten met de Centralen: de Vrede van Brest-Litovsk. Ondanks dat de Russen niet meer mee hoefden te vechten in de Grote Oorlog, betekende deze vrede nog niet het einde van alle problemen. De grote burgeroorlog die was ontstaan door de Oktoberrevolutie, werd nog altijd uitgevochten. Twee groepen stonden door deze tweede revolutie lijnrecht tegenover elkaar: de ‘Roden’ (Bolsjewieken met een streng communistische leer) en de ‘Witten’ (liberalen, Mensjewieken, sociaal-revolutionairen, leden van de regering van Kerenski en Russische adel). Deze laatste groep geloofde niet in een grote Russische omwenteling door geweld. Vooral de Mensjewieken geloofden dat het communistische ideaal van gelijkheid ook bereikt kon worden via een democratische weg. Deze burgeroorlog zou tot aan 1922 duren. De Bolsjewieken zouden als overwinnaar uit de strijd komen. Lenin kon niet lang van zijn overwinning genieten. Hij zou sterven op 21 januari 1924. Door Lenins dood raakte de partijtop verdeeld: wie moest Lenin opvolgen? Door handig gebruik te maken van propaganda en de geheime politie liet Jozef Stalin de andere leden van de partijtop het veldruimen.

Bron 4. Alexandr Kerenksi (links) zou een grote rol spelen tijdens de Februarirevolutie. Op deze foto moedigt Kerenski Russische soldaten aan om Rusland te verdedigen tegen vijandige troepen.

Bron 5. Vladimir Iljitsj Lenin zou Kerenski opvolgen als leider van vrijgevochten Rusland. Na een burgeroorlog die tot aan 1922 zou duren, stond Lenin aan het hoofd van de Sovjet-Unie. Lenin stelde een aantal doelen: het opbouwen van een utopische communistische staat en de verspreiding van het wereld communisme. Hier staat Lenin afgebeeld op communistische propaganda, met de typische symbolen van het communisme op de achtergrond: een hamer en sikkel.

Bron 6. Poolse Sovjet propaganda uit 1920. In de nadagen van de Eerste Wereldoorlog werd propaganda gebruikt om politieke ideeën te verspreiden. De Sovjet-Unie begon met het investeren in communistische partijen in het buitenland. Hier zie je dat het leger van de Sovjet-Unie bereidwillig worden onthaald. Maar wie zouden er verjaagd worden?

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Opdracht 1.4 Chronologie aanbrengen met bronnen
Bron A. Amerikaanse krant
Bron B. De nieuwe Tilburgsche Courant.
Bron C. Het Algemeen Handelsblad.
Bron D. Het Centrum.
Bron E. Bataviaasch Nieuwsblad.
Bron F. Amerikaanse krant.
Bron G. Het Volk.

In 1917 braken in heel Rusland opstanden uit. De hele wereld keek geschokt toe hoe de Russische bevolking leden van de adel, geestelijkheid en geheime politie om het leven brachten. Het startschot van de revolutie begon met de moord op Raspoetin. De gewone burger geloofde dat Raspoetin de tsaar en de tsarina vergiftigde en overhaalde om het volk uit te hongeren. Het volk vond dat de tsaar nog wel als het grootste probleem was. Ook de keizerlijke familie Romanov werd het slachtoffer van dit revolutionaire geweld.

Aan het begin van de twintigste eeuw was de krant het grootste en vaak het enige medium om op de hoogte te blijven van het laatste nieuws in de wereld. Goede verslaggeving verkocht, daarom probeerden kranten de gebeurtenissen zo goed vast te leggen. Het was ook niet ongebruikelijk dat mensen de belangrijkste nieuwsberichten uitknipten en opplakten in speciale verzamelalbums.

Deze opdracht maak je in tweetallen. Bekijk de bovenstaande bronnen eerst goed. De bronnen zijn krantenknipsels die verslagleggen van de Russische Revolutie. Ze staan alleen niet op volgorde. Een museum wil de krantenknipsels gebruiken in hun tentoonstelling over de opkomst van het communisme in Rusland. Jullie gaan de bronnen in de juiste volgorde zetten. Gebruik hiervoor de historische kennis die je terugvindt in de leertekst van deze paragraaf. Leg uit bij elke bron uit waarom jullie hem juist op die plek gezet hebben. Volg de onderstaande stappen om het voor jezelf makkelijker te maken:

  1. Noteer minimaal 7 belangrijke gebeurtenissen uit de Russische Revolutie en 1 uit de introductie en zorg dat deze gebeurtenissen van vroeger naar later staan. Vind je dit lastig? Dan kan je bij de hint kijken, maar deze staan in willekeurige volgorde.
  2. Lees de krantenartikelen goed door. Overleg met elkaar: bij welke door jou opgeschreven gebeurtenis jij de bron vindt passen.
  3. Noteer achter elke gebeurtenis-broncombinatie waarom jullie voor deze combinatie hebben gekozen. Er blijft 1 gebeurtenis over zonder bron.

Tip: Let op belangrijke woorden in de krantenartikelen die verklappen waar de inhoud over gaat.

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


2. De Sovjet-Unie

Leerdoelen
  • Kan uitleggen waarom de ideologie van Marx aantrekkelijk was voor de arbeidersklasse in de 19e en 20e eeuw.
  • Kent de hervormingen van Jozef Stalin.
  • Kan uitleggen waarom die hervormingen noodzakelijk waren.
  • Kan uitleggen dat niet iedereen gebaat was bij deze hervormingen.

De communistische staat de Sovjet-Unie was een verbond van staten waarin Rusland de belangrijkste was. Dit verbond bestond tussen 1922 en 1991. Daarbij gingen ze uit van de ideeën die de Duitse filosoof Karl Marx halverwege de negentiende eeuw had ontwikkeld. Marx geloofde dat de arbeidersklasse in opstand zou komen tegen de fabriekseigenaren. Als de arbeiders de macht hadden overgenomen, zou er een ideale samenleving ontstaan; hierin waren fabrieken en landbouwgrond van iedereen. Alle opbrengsten zouden eerlijk verdeeld worden onder de bevolking. Naar die communistische ideologie zou de samenleving moeten worden ingericht.

Een belangrijk doel van de Sovjetleiders was een ingrijpende hervorming van de economie, aangezien deze ver op de andere Europese economieën achterliep. De grootste veranderingen vonden plaats onder Jozef Stalin, die de Sovjet-Unie tussen 1928 en 1953 leidde na de dood van Lenin. Hij probeerde de gelijkheid tussen de inwoners van de Sovjet-Unie te vergroten door de economische vrijheid sterk in te perken. Bedrijven werden staatseigendom gemaakt. Particulier eigendom, zoals een eigen bedrijf, werd verboden. Stalin wilde in een korte periode de economie hervormen en verbeteren. De staat was de enige die deze hervormingen goed kon leiden. Hij liet daarom vijfjarenplannen opstellen. In die plannen stond de snelle opbouw van zware industrie naar westers voorbeeld centraal. In korte tijd werden hoogovens, scheepswerven en machinefabrieken uit de grond gestampt. In deze vijfjarenplannen was geen ruimte voor vrijheid. Er werd vastgelegd wat en hoeveel iedereen de komende vijf jaar moest produceren. Ook werden lonen en prijzen bepaald door de staat. Vrije concurrentie tussen bedrijven verdween daardoor.

Rusland had sinds tsaar Nicolaas II gekampt met een tekort aan eten. Stalin begon dan ook met grootschalige hervormingen in de landbouw om dit probleem aan te pakken. In sommige opzichten had Stalin succes met zijn economische beleid. De opkomst van de zware industrie, met name wapenfabrieken, maakte van de Sovjet-Unie in korte tijd een machtig land. Maar er waren ook negatieve gevolgen. Om de doelen die gesteld waren in de vijfjarenplannen te halen, moesten arbeiders keihard werken. Ze kregen slecht betaald en hadden weinig rechten. Ook waren veel van Stalins economische doelstellingen onmogelijk om te halen. Vanuit Moskou werd bijvoorbeeld bepaald waar landbouwproducten verbouwd moesten worden. Het kwam regelmatig voor dat gewassen op stukken grond verbouwd moesten worden, die totaal niet geschikt waren. Er ontstond steeds meer weerstand tegen de plannen van Stalin. Om het verzet van arbeiders, boeren en intellectuelen te breken; pakten de communisten hen keihard aan. Iedereen die zich tegen Stalin verzette werd naar een werkkamp gestuurd, een zogenaamde Goelag. In deze gevangenenkampen zouden veel Russen aan dwangarbeid doodgaan. Stalin kreeg hierdoor de bijnaam: ‘de man van staal’. Het waren niet alleen tegenstanders van het regime die slachtoffer werden. Ook onschuldige mensen konden na valse beschuldigingen worden opgepakt en vermoord. De Sovjet-Unie onder Stalin was dan ook een totalitaire staat.

Communisme in Europa

Niet alleen in Rusland vonden communistische revoluties plaats. In landen waar het net zo slecht aan toe ging als in Rusland, werden arbeiders ook aangezet om in opstand te komen. In het naoorlogse Duitsland dachten revolutionairen dat het land rijp was voor een communistische opstand. Onder de naam ´Spartacusopstand´ brak in januari 1919 een volksopstand uit. De naam Spartacus was afgeleid van de slaaf Spartacus die in 73 v.C. in opstand kwam tegen de Romeinen. Voor het oud-keizerlijk paleis riepen de socialisten Karl Liebknecht en Rosa Luxemburg de bevolking op om een revolutie te ontketenen. Het regeringsleger en de socialisten Spartakisten vochten hard tegen elkaar. De opstand mislukte uiteindelijk. De twee leiders werden door de politie gearresteerd en vermoord.

Ook in Nederland werd geprobeerd een communistische opstand van de grond te krijgen. Pieter Jelles Troelstra, de voorman van de Sociaaldemocratische Arbeiderspartij, was de initiatiefnemer. Troelstra had zich echter vergist. In Nederland was er geen opstandig klimaat. De revolutiepoging liep op niks uit.

Bron 9. Stalin gebruikte veel propaganda om zijn vijfjarenplannen te promoten. Op de poster staat: 'landbouwopbrengst is het hoogste doel'.
Bron 10. Veel politieke tegenstanders en critici van Stalin werden naar een goelag als deze gestuurd.

Bron 11. Portret van Jozef Stalin.

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Opdracht 2.4 Video Stalin, de man van staal en hervormingen

Bekijk de video hiernaast. Vanaf de jaren 30 begint Jozef Stalin met grootscheepse veranderingen in de Sovjet-Unie. Jij gaat kijken naar deze veranderingen vanuit verschillende perspectieven. Dit doe je door verschillende vragen te beantwoorden tijdens het kijken. De vragen zijn op volgorde. De vragen zijn per twee gegroepeerd. Druk elke keer op volgende om bij de twee daaropvolgende vragen te komen. In totaal zijn het 16 vragen die je moet beantwoorden.

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Opdracht 2.5 Propaganda: Maak je eigen communistische propaganda

Jullie werken voor het propaganda bureau van de Communistische partij in Rusland. Het hoofdkwartier van deze partij, het Kremlin, geeft jullie de opdracht nieuwe propagandaposters te ontwerpen. Stalin komt jullie uitleggen dat hij zich wil richten op één specifieke doelgroep; met een duidelijke boodschap en een duidelijk doel. De propagandaposter moet vol staan met communistische symboliek. Deze doelgroep moet overtuigd worden van de grootschalige hervormingen die Stalin in gedachten heeft.

Ontwerp de propaganda poster op de computer of teken hem uit. Volg de onderstaande stappen om tot een mooie poster te komen. De poster moet hetzelfde vormgegeven worden als de bovenstaande voorbeelden.

  1. Kies een doelgroep uit: twijfelende communisten, jonge vrijwilligers voor het leger, vrouwen, boeren, opstandige arbeiders, kapitalisten, buitenlandse communistische politici of kunstenaars.
  2. Bedenk het doel wat je wil bereiken met deze poster in de hervormingsperiode van Stalin (1930-1953).
  3. Bedenk de boodschap waarmee je dit doel wil bereiken.
  4. Gebruik communistische symboliek. Bijvoorbeeld hamer en sikkel (je kan meer voorbeelden uit de bovenstaande posters halen of symboliek googelen).
  5. Lever naast je poster, ook een schema in met hierin vermeld: doelgroep, doel, boodschap en gekozen symboliek.

Lever deze opdracht in tweetallen in bij je docent op A3 formaat, tezamen met je schema (stap 5).

3. The roaring twenties

Leerdoelen
  • Kan uitleggen dat het kapitalisme de grote tegenhanger is van het communisme.
  • Kent de wet van vraag en aanbod en kan uitleggen dat deze wet de essentie is van het kapitalisme.
  • Kan uitleggen dat de economische bloei van Amerika terug te leiden is tot de Eerste Wereldoorlog
  • Kan uitleggen dat de landbouw de basis vormde van de Amerikaanse economie.

Eind oktober 1929 stonden miljoenen Amerikanen in de rij voor gratis voedsel en een uitkering. Van het ene op het andere moment waren de aandelen op Wall Street, de beleggingsbeurs van New York, niets meer waard. Hierdoor gingen banken, fabrieken, landbouwbedrijven en ondernemers allemaal failliet. De periode die daarop volgde zou bekend staan als de economische crisis. Voor velen kwam de crisis uit de lucht vallen. Aangezien de Verenigde Staten daarvoor het welvarendste land ter wereld was. Voor mensen die niet in het communisme geloofden, waren de Verenigde Staten van Amerika tot dan toe het antwoord op de vraag hoe de moderne samenleving moest worden ingericht. Dankzij de Eerste Wereldoorlog was Amerika een wereldmacht geworden. Vooral Frankrijk en Engeland hadden tijdens de oorlog gigantisch veel Amerikaanse producten geïmporteerd. De Amerikaanse economie bleef ook na de oorlog alleen maar stijgen. Veel mensen profiteerden van de grotere welvaart en kochten allerlei nieuwe producten. Het geld kon niet op. Het waren dan ook ‘the roaring twenties’: de uitbundige jaren twintig.

Een belangrijke oorzaak van de Amerikaanse economische groei was de vrijemarkteconomie, oftewel het kapitalisme. De wet van vraag en aanbod bepaalde wat er geproduceerd werd en voor welke prijs het verkocht werd. Iedereen kon hierdoor ondernemer worden. Wie veel, goede en goedkope producten maakten, kon enorm rijk worden. Dit was dan ook de Amerikaanse droom: opklimmen van krantenjongen tot miljonair. Een regering kon die droom alleen maar in de weg staan. Het moest zich dan ook zo min mogelijk bemoeien met de economie. Dat de overheid zich niet met de economie zou bemoeien was grotendeels gebaseerd op vertrouwen en daarmee was vertrouwen ook de basis van het kapitalisme.

Technologische vernieuwingen

Om rijk te worden moesten ondernemers hun producten steeds verbeteren ten opzichte van de concurrentie en goedkoper produceren. Ondernemers begonnen dan ook projecten te financieren die het mogelijk maakten de concurrentie voor te blijven. De Amerikaanse autoproducent Henry Ford is een voorbeeld van zo’n ondernemer. Ford automatiseerde het productieproces door de lopende band te introduceren. Met deze lopende band kon Ford zeven keer sneller en goedkoper zijn auto’s produceren. Fords uitvinding zo snel overgenomen worden door andere producenten.

Bron 12. Een documentaire die het Amerikaanse leven in de jaren twintig beschrijft. Alles leek rozengeur en maneschijn. Maar was dit ook zo?

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Bron A. Een rondleiding door Nederlandse steden in de jaren twintig.

Bron B. Een rijtoer door New York in de jaren twintig.

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Opdracht 3.5 Video: The roaring twenties

Bekijk de video hiernaast in tweetallen (bron 12). In Amerika staan de jaren twintig bekend als ‘the roaring twenties’. De Amerikaanse economie zorgde voor welvaart maar ook segregatie. Jij gaat kijken naar deze veranderingen . Dit doe je door verschillende vragen te beantwoorden tijdens het kijken. De vragen zijn op volgorde. De vragen zijn per twee gegroepeerd. Druk elke keer op volgende om bij de twee daaropvolgende vragen te komen. In totaal zijn het 14 vragen die je moet beantwoorden.

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


4. The American Dream?

Leerdoelen
  • Kan uitleggen dat de Amerikaanse droom niet voor iedereen was weggelegd.
  • Kent de uitwerking van segregatie in de Amerikaanse samenleving in de jaren twintig.
  • Kan twee oorzaken geven voor de crisis uit 1929.
  • Kan drie gevolgen geven van die crisis.
  • Kan beredeneren waarom de Amerikaanse overheid eerst niet wilde ingrijpen om de economie te stabiliseren.
  • Kent de maatregelen die Franklin Roosevelt nam om de economie te stabiliseren.

De Amerikaanse droom was lang niet voor iedereen weggelegd. Wie blank was en protestants kreeg vele kansen in de Amerikaanse samenleving. Iedereen die van deze norm afweek had het moeilijk. Vooral de Afro-Amerikaanse bevolking had met discriminatie te maken. Donkergekleurde mensen werden niet toegelaten tot universiteiten. Ze moesten gescheiden leven van de rest van de samenleving. Dit gescheiden leven, ook wel segregatie genoemd, werd zelfs door de overheid bevestigd. Sinds de negentiende eeuw bestond er een wetgeving die het mogelijk maakte aparte openbare voorzieningen te creëren voor ‘gekleurden’ en ‘blanken’. Bij wet was geregeld dat blanken altijd voorrang hadden op gekleurden. Apartheid had dus de goedkeuring van het Amerikaanse Hooggerechtshof en was daarmee niet in strijd met de grondwet. Pas vanaf 1950 zou de positie van gekleurden in de Amerikaanse samenleving veranderen door mensen als Rosa Parks en Martin Luther King, die streden voor gelijke rechten voor de Afro-Amerikaanse bevolking. Daarnaast hadden ook religieuze minderheden en de armere bevolking het zwaar in de Amerikaanse samenleving.

In werkelijkheid ging het ook op economisch gebied niet zo goed met de Amerikaanse droom. De Amerikaanse economie was net een zeepbel die op barsten stond. Hiervoor zijn twee redenen aan te wijzen. Allereerst kochten veel mensen dure aankopen als huizen, aandelen, investeringen en auto’s op basis van leningen. Dit geleend geld hoopten ze terug te kunnen betalen als zij de gekochte spullen voor meer geld hadden verkocht. In eerste instantie ging dit goed doordat de waarde van huizen en aandelen als maar bleven stijgen. Als tweede was er een crisis in de Amerikaanse landbouwsector. Tijdens de Eerste Wereldoorlog hadden veel Europese landen hun voedsel vanuit Amerika geïmporteerd. Om aan de vraag te kunnen voldoen, gingen Amerikaanse boeren flinke investeringen doen en hun landbouwbedrijf uitbreiden. Deze investeringen werden ook gedaan door geld te lenen van banken. Na de oorlog kwam de landbouw in Europa weer opgang. De vraag naar Amerikaanse landbouwproducten begon op te drogen. De boeren hadden dan wel hun productie uitgebreid, maar nu de vraag stopte bleven zij met hun landbouwproducten zitten. Veel boeren verkochten niet meer genoeg om hun leningen terug te kunnen betalen. Het ene na het andere landbouwbedrijf ging failliet. Nu banken hun geld niet meer terugkregen, gingen ook zij failliet. Uiteindelijk verloren sommige mensen het vertrouwen in de economie. Op 24 oktober 1929 begon men massaal gekochte aandelen weer te verkopen op de aandelenbeurs, op het New Yorkse Wall Street. Het gevolg: aandelen werden niets meer waard. Aandelen die eerst 10 dollar waard waren, werden verkocht voor 5 dollar. Door deze beurskrach konden leningen niet meer terugbetaald worden. De zeepbel was gebarsten.

De economische crisis trof in eerste instantie de laagopgeleiden, de immigranten en de Afro-Amerikanen. Zij werden in groten getale werkeloos, omdat ze ontslagen werden uit fabrieken. In eerste instantie deed de Amerikaanse regering onder president Herbert Hoover niets. De economie zou zichzelf wel weer genezen, zonder hulp van de regering; zo werd er gedacht. De economie herstelde zich echter niet. De problemen werden alleen maar erger. Het aantal werkelozen steeg binnen twee jaar van een half miljoen naar dertien miljoen. Tijdens de verkiezingen van 1932 werd Franklin Roosevelt gekozen tot president. Hij beloofde grote veranderingen. Roosevelt besloot actief in te grijpen in de economie. Zijn maatregelen zouden bekend komen te staan als de ‘New Deal’ (Nieuwe Aanpak). Roosevelt stelde een aantal grote veranderingen voor: directe voedselsteun aan de armen en overheidsprojecten. Deze projecten werden door de overheid gefinancierd, de arbeiders kregen een beetje betaald. Hierdoor hadden mensen weer geld te besteden. Het gevolg was dat de vraag naar producten weer toenam. Deze maatregelen hadden succes; miljoenen Amerikanen hadden vanaf 1936 weer werk.

Bron 13. De Amerikaanse beurskrach (crisis) werd al snel voorpagina nieuws in de Verenigde Staten. In Europa bestede men eerst weinig aandacht aan de koersdalingen. Bron: FPG/Getty Images.
Bron 14. Een schoonmaker veegt de vloer van de aandelenmarkt, na de beurskrach op 24 oktober 1929. Op de vloer liggen notities, kranten en verscheurde aandelen die niets meer waard waren.
Crisis in Europa

Niet alleen Amerika had last van de crisis. Ook andere landen kregen last vanaf 1929. Vooral Europese landen hadden het zwaar te verduren. Amerikaanse banken hadden veel geld uitgeleend aan Europa tijdens de Eerste Wereldoorlog. Zij wilden tijdens de crisis van 1929 hun geld terug. Veel landen konden echter de leningen nog niet terugbetalen, waaronder Duitsland. Dit land had na de wereldoorlog ook van Amerika mogen lenen. Ook Europese bedrijven begonnen failliet te gaan. De Amerikaanse crisis was een wereldcrisis geworden.

Bron 15. Misschien wel de meest paradoxale foto genomen na 1929. Op de achtergrond reclame voor de Amerikaanse manier van leven. 'Zo'n levensstijl zorgt ook voor de hoogste levensstandaard'. Op de voorgrond een rij met Afro-Amerikanen die staan te wachten op voedsel dat werd uitgedeeld. Velen hadden hun baan verloren door de Beurskrach.

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Opdracht 4.4 Betrouwbaarheid: Bronnen uit het Interbellum

Ga naar de hulppagina voor betrouwbaarheid en lees eerst hoe je bronnen beoordeelt op hun betrouwbaarheid. In deze opdracht ga je bronnen uit het Interbellum beoordelen op hun betrouwbaarheid. Je krijgt eerst 4 leidende vragen die jou helpen na te denken over waar de bron vandaan komt, wie hem gemaakt heeft, wanneer en onder welke omstandigheden. Vervolgens beantwoord je telkens de vraag: ‘is de bron betrouwbaar’?

 

Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Deze opdracht kan je alleen maken als je ingelogd bent.


Login om aantekeningen te kunnen maken
  Subscribe  
Abonneren op